فرض کنید یک تیم حرفهای باید جایی برای تمرین داشته باشد. این جا باید باشگاه بدنسازی، رختکن، اتاق جلسه، آشپزخانه و فضای آبدرمانی داشته باشد. تیم لسآنجلس رَمْز (Rams) چنین پایگاهی را به شکل یک ساختمان مدولار در اختیار گرفت. ساختمان مدولار یعنی ساختمانی که قطعههای بزرگش، تقریباً به شکل اتاقهای کامل، در کارخانه ساخته میشوند و بعد به محل پروژه میرسند تا کنار هم سوار شوند. این پروژه برای ما جالب است، چون عددهایش نشان میدهد زمان ساخت مدولار را چطور باید خواند و چرا برنامهریزی در این روش بخشی از خود ساختن است.
در یک نگاه
پایگاه تمرین لسآنجلس رَمْز ساختمانی مدولار و یکطبقه است با ۸۸ واحد و حدود ۶٬۰۱۰ متر مربع. طبق اطلاعیهٔ WillScot ساختش از فوریه تا اوت ۲۰۲۴ طول کشید و پروندهٔ جایزهٔ MBI زمان تکمیل را ۱۸۴ روز ثبت کرده است. یک مطالعه روی ۱۷ پروژهٔ مدولار دائمی در آمریکا بهطور میانگین ۴۵ درصد کاهش زمان نشان داد.
- پایگاه تمرین لسآنجلس رَمْز از ۸۸ دفتر سیار در چهار بخش بههمپیوسته ساخته شده و مساحت ناخالص آن ۶۴٬۶۷۰ فوت مربع، یعنی حدود ۶٬۰۱۰ متر مربع، است.
- طبق اطلاعیهٔ WillScot، ساخت این پایگاه از فوریهٔ ۲۰۲۴ شروع شد و در اوت ۲۰۲۴ پایان یافت. پروندهٔ جایزهٔ MBI زمان تکمیل را ۱۸۴ روز آورده است.
- بررسی ۱۷ پروژهٔ مدولار دائمی با حمایت MBI و NIBS نشان داد برنامهٔ زمانی بهطور میانگین ۴۵ درصد و هزینه ۱۶ درصد کمتر از ساخت درجا بوده است.
- استانداردهای ICC/MBI 1200، 1205 و 1210 برای ساخت خارج از کارگاه در آمریکا تدوین شدهاند و برای ایران بهخودیخود جایگزین مقررات ملی و الزامات مراجع ذیصلاح نیستند.
- در ایران ارزیابی و صدور گواهی فنی برای سامانههای ساختمانی نوین بر عهدهٔ مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی است و سامانهٔ مدولار پیشساخته معمولاً به این گواهی نیاز دارد.
پایگاه تمرین مدولار لسآنجلس رَمْز دقیقاً چه بود؟
این پایگاه یک مجموعهٔ یکطبقه است که از ۸۸ دفتر سیار در چهار بخش بههمپیوسته ساخته شده است. دفتر سیار همان واحد پیشساختهای است که بسیاری از ما در کارگاههای ساختمانی دیدهایم: جعبهای کامل با کف، دیوار و سقف که با کامیون جابهجا میشود. تفاوت این پروژه با یک کانکس کارگاهی معمولی در مقیاس و تنوع کاربریهاست.
در این ۸۸ واحد دفتر کار، اتاق جلسه، باشگاه بدنسازی، فضای آبدرمانی، رختکن، ورودی بازدیدکنندگان، انبار، سالن غذاخوری و آشپزخانهٔ آمادهسازی با سردخانه جا گرفتهاند. این یعنی ساختمان فقط چند میز و صندلی نیست. کاربریهایی مثل آشپزخانه، سردخانه و آبدرمانی معمولاً تأسیساتی فراتر از یک دفتر ساده لازم دارند، هرچند جزئیات تأسیسات این پروژه در شواهد ما نیامده است.
مساحت ناخالص پروژه در پروندهٔ جایزهٔ مؤسسهٔ ساختمان مدولار آمریکا (MBI) ۶۴٬۶۷۰ فوت مربع آمده است، یعنی حدود ۶٬۰۱۰ متر مربع. اطلاعیهٔ رسمی WillScot همین پایگاه را در محلهٔ وودلند هیلز حدود ۶۵٬۰۰۰ فوت مربع فضای مدولار، یعنی نزدیک ۶٬۰۴۰ متر مربع، گزارش کرده است. برای تصور این عدد: اگر مساحت ناخالص را بر ۸۸ واحد تقسیم کنیم، سهم هر واحد بهطور میانگین حدود ۶۸ متر مربع میشود. این تقریباً اندازهٔ یک آپارتمان دوخوابهٔ کوچک است، هرچند بخشی از این مساحت به راهروها و فضاهای اتصال تعلق دارد.
ساخت این ساختمان مدولار واقعاً چقدر طول کشید؟
پاسخ کوتاه این است که طبق اطلاعیهٔ WillScot ساخت از فوریه تا اوت ۲۰۲۴ طول کشید و MBI زمان تکمیل را ۱۸۴ روز ثبت کرده است. این دو گزارش با هم سازگارند.
عدد ۱۸۴ روز در پروندهٔ جایزهٔ MBI آمده و با بازهٔ فوریه تا اوت در اطلاعیهٔ WillScot جور درمیآید. با این حال، شواهد ما نشان نمیدهند این بازه دقیقاً چه مرحلههایی را در بر میگیرد. هنگام مقایسهٔ زمان پروژههای مدولار، باید پرسید عدد کدام مرحله را میسنجد.
- عدد گزارششده: فوریه تا اوت ۲۰۲۴ · منبع: اطلاعیهٔ WillScot · احتمالاً چه چیزی را میسنجد: کل دورهٔ ساخت
- عدد گزارششده: ۱۸۴ روز · منبع: پروندهٔ جایزهٔ MBI · احتمالاً چه چیزی را میسنجد: زمان تکمیل پروژه
چرا در ساخت مدولار برنامهریزی جزئی از خود ساختن است؟
چون در این روش بخش بزرگی از ساختمان پیش از رسیدن به زمین، در کارخانه شکل میگیرد. استانداردهای آمریکایی ساخت خارج از کارگاه هم همین منطق را دارند. استاندارد ICC/MBI 1200 فقط به ساخت در کارخانه نمیپردازد و برنامهریزی، طراحی، حمل و نصب را هم در بر میگیرد.
شواهد ما تقسیم زمان این پروژه میان طراحی، تولید و نصب را نشان نمیدهند. پس نمیتوان گفت هر مرحله دقیقاً چقدر طول کشیده است. اما وقتی یک استاندارد برنامهریزی و حمل را در کنار ساخت میآورد، پیامش روشن است: در این روش برنامهریزی فقط مقدمهای بر ساختن نیست و خودش بخشی از کار است.
ساخت مدولار در حالت عادی چقدر زمان و هزینه را کم میکند؟
یک مطالعهٔ آمریکایی روی ۱۷ پروژهٔ مدولار دائمی نشان داد برنامهٔ زمانی بهطور میانگین ۴۵ درصد و هزینه ۱۶ درصد کمتر از ساخت درجا بوده است. این مطالعه با حمایت مالی MBI و مؤسسهٔ ملی علوم ساختمان آمریکا (NIBS) انجام شد. توجه کنید که یکی از حامیان مالی آن نهادی از خود صنعت مدولار است.

طبق گزارش خبری Consultancy.uk از برآورد مؤسسهٔ مشاورهای مککینزی (۲۰۱۹)، ساخت مدولار میتواند زمان کل پروژه را تا ۵۰ درصد و هزینه را تا ۲۰ درصد کاهش دهد. فرق این دو عدد مهم است. ۴۵ درصد میانگینی است که در پروژههای واقعی محقق شده، اما ۵۰ درصد سقف یک برآورد است. اگر کسی به شما وعدهٔ «نصف زمان» داد، بپرسید این عدد بهترین حالت است یا میانگین.
- منبع: مطالعهٔ ۱۷ پروژه (MBI و NIBS) · کاهش زمان: ۴۵٪ · کاهش هزینه: ۱۶٪ · نوع عدد: میانگین محققشده در پروژههای دائمی
- منبع: برآورد مککینزی (۲۰۱۹)، به نقل از Consultancy.uk · کاهش زمان: تا ۵۰٪ · کاهش هزینه: تا ۲۰٪ · نوع عدد: سقف برآورد
در آمریکا چه استانداردی برای ساختمان مدولار وجود دارد؟
در آمریکا شورای بینالمللی آییننامه (ICC) و MBI مجموعهای از استانداردهای ساخت خارج از کارگاه منتشر کردهاند. نخستین آنها دو استاندارد ICC/MBI 1200-2021 و ICC/MBI 1205-2021 بودند. بعدتر استاندارد ICC/MBI 1210-2023 هم به این مجموعه اضافه شد.
استاندارد ۱۲۰۰ برنامهریزی، طراحی، ساخت در کارخانه، حمل و نصب اجزای پانلی و مدولار را پوشش میدهد. اجزای پانلی یعنی دیوارها یا کفهایی که به شکل صفحههای تخت در کارخانه ساخته میشوند. استاندارد ۱۲۰۵ به بازرسی و انطباق با مقررات میپردازد: بازرسی در کارخانه، بازرسی نهایی در کارگاه و بازرسی شخص ثالث، یعنی بازرسی نهادی مستقل از سازنده و کارفرما.
این استانداردها برای بازار آمریکا نوشته شدهاند و برای ایران بهخودیخود جایگزین مقررات ملی و الزامات مراجع ذیصلاح نیستند. ارزششان برای خوانندهٔ ایرانی در این است که نشان میدهند وقتی بخشی از ساختمان در کارخانه ساخته میشود، بازرسی هم به کارخانه میرود و فقط به بازدید از ساختمان تمامشده محدود نمیماند.
ساختمان مدولار پیشساخته در ایران چه مجوزی لازم دارد؟
در ایران، سامانهٔ ساختمانی مدولار پیشساخته معمولاً به گواهی فنی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیاز دارد. طبق آییننامهٔ اجرایی مادهٔ ۱۴ قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضهٔ مسکن، این مرکز مسئول شناسایی و ارزیابی مستمر فناوریهای نوین ساختمانی است. تدوین روشهای ارزیابی و صدور نظر فنی و گواهی برای مصالح، فرآوردهها و سامانههای نو هم بر عهدهٔ همین مرکز است.
گزارشهای خبری هم آغاز صدور گواهینامهٔ فنی برای فناوریها و فرآوردههای ساختمانی از سوی این مرکز را تأیید کردهاند. قید «معمولاً» اینجا مهم است. دامنهٔ دقیق این الزام برای هر نوع سامانه، و استثناهای احتمالی آن، را باید با ضوابط بهروز همین مرکز و نظر متخصص دارای صلاحیت روشن کرد.
پس اگر شرکتی سامانهٔ مدولار وارداتی یا داخلی را با این توضیح به شما پیشنهاد داد که «طبق استاندارد آمریکا ساخته شده»، این ادعا جای گواهی فنی معتبر در ایران را نمیگیرد. پیش از هر قراردادی، وضعیت گواهی سامانه را بپرسید و مدرکش را ببینید.
اگر به ساختمان مدولار فکر میکنید، از کجا شروع کنید؟
از برنامهٔ کاربری شروع کنید، نه از خرید واحد. پروژهٔ لسآنجلس رَمْز نشان میدهد یک مجموعهٔ مدولار ممکن است آشپزخانه، سردخانه و فضای آبدرمانی هم داشته باشد. فهرست زیر مرحلههای فکری کار را نشان میدهد و دستورالعمل اجرایی نیست.
پی، اتصال واحدها به هم، بار تجهیزات سنگین، سامانهٔ ایمنی در برابر آتش و راههای فرار از موضوعهاییاند که مستقیم به جان آدمها مربوط میشوند. طراحی و اجرای آنها باید با مهندس دارای صلاحیت و مطابق مقررات ملی ساختمان انجام شود. موقت یا کوچک بودن ساختمان از این الزام کم نمیکند.
- فهرست کاربریها و تعداد کاربران را دقیق بنویسید، مثلاً چند رختکن، چند اتاق جلسه و آیا آشپزخانه لازم است.
- پیش از سفارش، جای تجهیزات و تأسیسات را با طراح نهایی کنید.
- وضعیت گواهی فنی سامانه را در ایران بپرسید و مدرک آن را ببینید.
- مسیر حمل، دسترسی جرثقیل و آمادهسازی زمین را از قبل بررسی کنید.
- برای طراحی سازه، پی، تأسیسات و ایمنی، مهندس دارای صلاحیت بگیرید و بازرسی مستقل را در قرارداد بگنجانید.
پرسشهای پرتکرار
پایگاه تمرین لسآنجلس رَمْز از چند واحد مدولار ساخته شده است؟
از ۸۸ دفتر سیار در چهار بخش بههمپیوسته، با مساحت ناخالص حدود ۶٬۰۱۰ متر مربع.
ساخت مدولار چقدر سریعتر از ساخت معمولی است؟
در مطالعهای روی ۱۷ پروژهٔ مدولار دائمی در آمریکا، زمان بهطور میانگین ۴۵ درصد و هزینه ۱۶ درصد کمتر بود. برآورد مککینزی (۲۰۱۹، به نقل از Consultancy.uk) سقف ۵۰ درصد کاهش زمان را مطرح میکند که بهترین حالت است، نه میانگین.
آیا استاندارد ICC/MBI 1200 در ایران ملاک است؟
این استاندارد برای آمریکا تدوین شده و بهخودیخود جایگزین مقررات ملی و الزامات مراجع ذیصلاح ایران نیست. در ایران سامانههای ساختمانی نوین معمولاً به گواهی فنی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیاز دارند.
آیا ساختمان مدولار، حتی اگر موقت باشد، به طراحی مهندس نیاز دارد؟
بله. پی، سازه، تأسیسات و ایمنی در برابر آتش باید با مهندس دارای صلاحیت و مطابق مقررات ملی طراحی و اجرا شوند.
جمعبندی
پروژهٔ لسآنجلس رَمْز ساختمانی را نشان میدهد که ۸۸ واحد مدولار را به مجموعهای کامل با آشپزخانه و باشگاه بدنسازی تبدیل کرد. طبق اطلاعیهٔ WillScot این کار در بازهٔ فوریه تا اوت ۲۰۲۴ انجام شد. درس اصلی پروژه این است که عدد زمان ساخت را باید همراه با مرحلهای که میسنجد خواند. عددهای صنعت هم مزیت زمانی ساخت مدولار را نشان میدهند، به شرط آنکه میانگین محققشده را با سقف برآورد اشتباه نگیریم. در ایران مسیر این فناوری معمولاً از گواهی فنی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی میگذرد. طراحی و اجرای ایمن آن هم همیشه کار مهندس دارای صلاحیت است.






