ترانشه‌ای به عمق حدود ۲٫۴ متر را در نظر بگیرید؛ کمی بیشتر از ارتفاع سقف یک آپارتمان معمولی. در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۳، دیوارهٔ چنین ترانشه‌ای در سانفرانسیسکو فرو ریخت و Javier Romero، کارگری ۲۴ ساله، زیر خاک ماند. حالا دادستانی شهر شرکت پیمانکار و سه سرپرستش را به قتل غیرعمد متهم کرده است. این پرونده نشان می‌دهد که ایمنی در برابر ریزش ترانشه فقط به آیین‌نامه مربوط نیست و می‌تواند مسئولیت کیفری شخصی هم در پی داشته باشد.
در یک نگاه
دادستان سانفرانسیسکو در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ شرکت D'Arcy & Harty و سه نفر از کارکنانش را به قتل غیرعمد متهم کرد. کارگری ۲۴ ساله در سپتامبر ۲۰۲۳ در ترانشه‌ای حدود ۲٫۴ متری زیر خاک ماند. دو دیوارهٔ این ترانشه هیچ حفاظی نداشت و دو دیوارهٔ دیگر، به گفتهٔ Cal/OSHA، حفاظی ناکافی داشت.
- در پروندهٔ ریزش ترانشهٔ سانفرانسیسکو، علاوه بر شرکت پیمانکار، نمایندهٔ ایمنی، مدیر پروژه و سرکارگر هم شخصاً به قتل غیرعمد متهم شده‌اند.
- Cal/OSHA تخلف‌های این شرکت را «عمدی-جدی» دانست، چون شرکت برای کارگران داخل ترانشه سامانهٔ حفاظتی و راه فرار فراهم نکرده بود.
- طبق استاندارد فدرال OSHA آمریکا، ترانشهٔ ۵ فوت (حدود ۱٫۵ متر) یا عمیق‌تر، جز در سنگ پایدار، به سامانهٔ حفاظتی نیاز دارد.
- یک یارد مکعب خاک (حدود ۰٫۷۶ متر مکعب) ممکن است نزدیک به ۱٬۳۶۰ کیلوگرم وزن داشته باشد؛ تقریباً هم‌وزن یک خودرو.
- در ایران، مرجع ایمنی گودبرداری مبحث دوازدهم و مرجع طراحی گود و سازهٔ نگهبان مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان است، نه استانداردهای آمریکایی.
چه کسانی متهم شده‌اند و به چه اتهامی؟
بروک جنکینز، دادستان سانفرانسیسکو، در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که شرکت D'Arcy & Harty Construction و سه نفر از کارکنانش متهم شده‌اند. اتهام هر یک از آن‌ها یک فقره قتل غیرعمد و چهار فقره نقض استاندارد ایمنی است که به مرگ کارگر انجامیده است.
سه متهم حقیقی سه ردهٔ مختلف از زنجیرهٔ مسئولیت کارگاه را نمایندگی می‌کنند: John Finbarr Darcy، نمایندهٔ ایمنی کارگاه؛ John William Tobin، مدیر پروژه؛ و Filiberto Poblano Perez، سرکارگری که مستقیماً بر کار قربانی نظارت داشت. هر سه خود را بی‌گناه اعلام کرده‌اند.
پیام این پرونده برای مدیران کارگاه روشن است: مسئولیت ایمنی فقط به امضای شرکت محدود نمی‌شود و ممکن است به تک‌تک کسانی که تصمیم می‌گیرند یا نظارت می‌کنند هم برسد.
ترانشه چطور ریخت و بازرسان چه یافتند؟
این ترانشه ناقص حفاظت شده بود. کارگران روی پروژهٔ بازسازی تونل فاضلاب کمیسیون خدمات عمومی سانفرانسیسکو (SFPUC) کار می‌کردند. پس از عبور یک خودرو، بخشی از ترانشه که زیر پیاده‌رو قرار داشت و شمع‌بندی نشده بود فرو ریخت. شمع‌بندی یعنی مهار دیوارهٔ گود با تکیه‌گاه‌هایی مثل الوار یا جک. خاک ریزشی ماسه‌ای و دانه‌ای بود و تکه‌های بتن هم در آن وجود داشت.
بر اساس یافته‌های Cal/OSHA، نهاد ایمنی کار ایالت کالیفرنیا، دو دیوارهٔ ترانشه شمع‌بندی و الوارکوبی داشت، اما این حفاظ ناکافی بود و درست نصب نشده بود. دو دیوارهٔ دیگر، از جمله همان دیواره‌ای که ریخت، هیچ حفاظی نداشت.
Cal/OSHA در آوریل ۲۰۲۴ برای این شرکت هشت مورد تخلف ثبت کرد و آن‌ها را «عمدی-جدی» دانست، چون شرکت برای کارگران سامانهٔ حفاظتی و راه فرار، مثلاً نردبان، فراهم نکرده بود. سه مورد از این تخلف‌ها مستقیماً به حادثه مربوط دانسته شد، از جمله نبود بازرسی روزانه پیش از ورود کارگر به ترانشه. به گزارش Insurance Journal، شرکت چند هفته پیش از حادثه دربارهٔ همین خطرها در کارگاه دیگری هشدار گرفته بود.
استانداردهای حفاظت در برابر ریزش ترانشه چه می‌گویند؟
در آمریکا، استاندارد فدرال OSHA برای ترانشه‌های ۵ فوت (حدود ۱٫۵ متر) یا عمیق‌تر، به‌جز گودی که کاملاً در سنگ پایدار حفر شده باشد، سامانهٔ حفاظتی را الزامی می‌داند. برای ترانشه‌های ۲۰ فوت (حدود ۶٫۱ متر) یا عمیق‌تر، سامانهٔ حفاظتی یا باید به دست مهندس حرفه‌ای ثبت‌شده طراحی شود، یا بر پایهٔ جدول‌هایی باشد که چنین مهندسی تهیه یا تأیید کرده است.
این استاندارد چهار روش حفاظتی را به رسمیت می‌شناسد: شیب‌دادن دیواره، پله‌کردن آن، شمع‌بندی، و جعبهٔ ترانشه، یعنی قاب فلزی‌ای که کارگر داخل آن کار می‌کند. همچنین در ترانشهٔ ۴ فوت (حدود ۱٫۲ متر) یا عمیق‌تر، باید راه خروجی مثل نردبان یا رمپ وجود داشته باشد که بیش از ۲۵ فوت (حدود ۷٫۶ متر) با هر کارگر فاصله نداشته باشد.
چرا این قاعده‌ها این‌قدر سخت‌گیرانه‌اند؟ به گفتهٔ OSHA، یک یارد مکعب خاک (حدود ۰٫۷۶ متر مکعب) ممکن است نزدیک به ۱٬۳۶۰ کیلوگرم وزن داشته باشد؛ تقریباً هم‌وزن یک خودرو.
این پرونده برای کارگاه‌های ایران چه پیامی دارد؟
عددهای بالا مربوط به مقررات آمریکاست و در ایران الزام قانونی ندارد. در ایران، ایمنی گودبرداری در «مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان» آمده و طراحی گود و سازهٔ نگهبان در «مبحث هفتم» است. برای عدد و بند دقیق باید به متن رسمی دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان مراجعه کرد.
با این حال، کوتاهی‌هایی که Cal/OSHA در این پرونده برشمرد، یعنی دیوارهٔ بی‌حفاظ، نبود راه فرار و انجام‌نشدن بازرسی روزانه پیش از ورود کارگر، برای هر کارگاهی قابل‌تأمل است. این نوشته دستور اجرایی نیست؛ طراحی و اجرای حفاظ گود در ایران باید بر پایهٔ مقررات ملی ساختمان و با نظر متخصص دارای صلاحیت انجام شود.
پرسش‌های پرتکرار
آیا عددهای OSHA، مثل ۱٫۵ متر برای الزام حفاظ، در ایران هم معتبر است؟
خیر. این عددها مربوط به استاندارد فدرال آمریکاست. در ایران مرجع رسمی، مبحث دوازدهم و مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان است.
چرا در این پرونده به‌جز شرکت، افراد هم متهم شده‌اند؟
دادستانی سه نفر را که نقش ایمنی، مدیریت پروژه و سرپرستی مستقیم داشتند به‌طور جداگانه متهم کرده است. هر سه خود را بی‌گناه اعلام کرده‌اند.
مهم‌ترین کوتاهی‌ها در این حادثه چه بود؟
به گفتهٔ Cal/OSHA، دو دیواره حفاظ نداشت، حفاظ دو دیوارهٔ دیگر ناکافی بود، راه فرار فراهم نشده بود و بازرسی روزانه پیش از ورود کارگر انجام نشده بود.
جمع‌بندی
پروندهٔ سانفرانسیسکو هنوز در دادگاه است و متهمان خود را بی‌گناه اعلام کرده‌اند. با این حال، مسیری که از یک ریزش ترانشه به هشت تخلف ثبت‌شده و سپس به اتهام کیفری رسید، هشداری جدی برای هر کارگاهی است. اگر کارگاه شما گودبرداری دارد، ملاک کار را مقررات ملی ساختمان قرار دهید و طراحی و اجرای حفاظ را با متخصص دارای صلاحیت هماهنگ کنید.
