فرض کنید نامه‌ای زیر در خانه‌تان گذاشته‌اند که می‌گوید وضعیت دالی که ساختمانتان روی آن ایستاده «میتواند به فروریزش» بینجامد. چنین نامه‌ای در اکتبر ۲۰۲۶ به دست ساکنان چند ساختمان مسکونی در کنینگ‌تاون، شرقِ لندن، رسید. ماجرا از ترکی در یک دالِ بتنی شروع شد. ساکنان سه ساختمان خانه‌هایشان را ترک کردند و تا ۳۰ اکتبر شمار ساختمان‌های درگیر به پنج رسید. در این مقاله می‌بینیم چه اتفاقی افتاد، «دالِ انتقال» دقیقاً چه کاری میکند و چرا ترک در آن این‌قدر جدی گرفته شد. گزارش‌ها هنوز علتِ ترک را روشن نکرده‌اند و ما هم حدس نمی‌زنیم.
در یک نگاه
در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ ساکنان سه ساختمان مسکونی در کنینگ‌تاونِ لندن تخلیه شدند، چون در یک دالِ بتنی که گزارش‌ها می‌گویند از دو برج پشتیبانی میکند ترک دیده شده بود. دالِ انتقال بار طبقات بالا را به ستونها یا دیوارهای زیرین می‌رساند. تا ۳۰ اکتبر شمار ساختمان‌های درگیر به پنج رسید.
- ساکنان سه ساختمان در کنینگ‌تاون پس از کشف ترک در دالی بتنی که گزارش‌ها می‌گویند از دو برج پشتیبانی میکند، تخلیه شدند.
- دالِ انتقال باری را که از طبقات بالا می‌آید به ستونها یا دیوارهای زیرین منتقل و بازتوزیع میکند؛ خرابی در آن میتواند چند طبقهٔ بالا را تحتتأثیر بگذارد.
- تخلیه پس از هشدار آتشنشانیِ لندن انجام شد و تا ۳۰ اکتبر به ساکنان دو ساختمان دیگر، Thanet Tower و Prince Court، هم توصیه شد خانه‌ها را ترک کنند.
- شورای نیوهام پایش فوریِ سازه، ارزیابی جامع، آزمایش مصالح، گزارش ایمنی با اقدامات اصلاحی و بازبینی مستقل بیرونی را الزامی کرد.
- این رویداد در بریتانیا رخ داده است و قاعده‌ها و تصمیم‌های آن لزوماً مقررات لازم‌الاجرای ایران نیست.
در کنینگ‌تاون دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟
ساکنان سه ساختمان مسکونی در کنینگ‌تاون پس از کشف ترک در یک دالِ بتنی تخلیه شدند. طبق گزارش‌ها، این دال از دو برج پشتیبانی میکند. تخلیه در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ انجام شد و رسانه‌ها چهار روز بعد، در ۲۷ اکتبر، آن را گزارش کردند.
سه ساختمانِ اولیه Sovereign Tower، Centurion Tower و St Vincent Court بودند. گزارش‌ها از «مشکلات سازه‌ای جدی» در آن‌ها می‌گویند. در آغاز از حدود ۲۱۱ خانوار خواستند محل را ترک کنند. گزارش دیگری همین عدد را «حدود ۲۱۰ خانوار» نوشته است. این اختلاف کوچک است، اما نشان می‌دهد در روزهای اول، اطلاعات هنوز در حال شکل‌گرفتن بود.
تخلیه پس از هشدار آتشنشانیِ لندن (London Fire Brigade) انجام شد. شورای نیوهام پایانِ روز پنجشنبه از این هشدار باخبر شد. نامه‌ای هم به ساکنان فرستاده شد که می‌گفت وضعیت دالِ انتقال میتواند به فروریزش بینجامد.
اعلان‌های اضطراری نیز از «خطر قریب‌الوقوع برای جان» (imminent risk to life) حرف زدند. همین عبارت نشان می‌دهد مقام‌ها ماجرا را یک نگرانیِ احتیاطی ساده نمی‌دانستند.
دالِ انتقال (transfer slab) چیست و چه کار میکند؟
دالِ انتقال یک صفحهٔ بتنی است که باری را که از طبقات بالا می‌آید می‌گیرد و به مجموعهٔ دیگری از ستونها یا دیوارهای زیرین می‌رساند. به زبان ساده، بار را «بازتوزیع» میکند.
نکتهٔ مهم برای خواننده این است که خرابی در چنین دالی میتواند چند طبقهٔ بالا را تحتتأثیر بگذارد. یعنی مشکل فقط به همان طبقه‌ای که ترک در آن دیده می‌شود محدود نمی‌ماند؛ عضوی که بار را جابه‌جا میکند، به طبقات بالاتر هم مربوط است.
اینکه یک ترک چه معنایی دارد، با نگاه ساکنان معلوم نمی‌شود و به بررسی مهندسی نیاز دارد. به‌عنوان توصیهٔ عمومی، این بررسی با مهندس دارای صلاحیت است و جایگزین مقررات محلی نمی‌شود.
چرا شمار ساختمان‌های درگیر به پنج رسید؟
در ۳۰ اکتبر دامنهٔ ماجرا گسترده‌تر شد. به ساکنان Thanet Tower و Prince Court هم توصیه شد خانه‌ها را ترک کنند. با این دو ساختمان، شمارِ ساختمان‌های درگیر به پنج رسید.
گزارش‌هایی که در دست داریم دلیل این گسترش را توضیح نمی‌دهند. نمی‌دانیم بررسی‌های بیشتر مشکل تازه‌ای نشان داد یا تصمیم از سر احتیاط بود. نمی‌دانیم کدام برج‌ها دقیقاً روی همان دال ایستاده‌اند. هر توضیحی دربارهٔ این‌ها حدس است و ما حدس نمی‌نویسیم.
آنچه روشن است این است که ماجرا در چند روز از یک رویداد محدود به موضوعی چندساختمانی تبدیل شد.
شورای نیوهام چه اقدام‌هایی را الزامی کرد؟
شورای نیوهام روی تخلیه متوقف نماند و مجموعه‌ای از اقدام‌ها را الزام کرد. این‌ها را می‌شود مرحله‌به‌مرحله خواند:
- پایش سازه‌ای فوری، یعنی زیر نظر گرفتنِ مداومِ رفتار سازه.
- ارزیابی جامع سازه‌ای برای فهمیدن وضعیت واقعی عضوهای باربر.
- آزمایش مصالح، تا مشخص شود بتن و دیگر مصالح چه وضعیتی دارند.
- ارائهٔ گزارش ایمنی سازه و اقدامات اصلاحی.
- بازبینی مستقل بیرونی (peer review)، یعنی کسی بیرون از تیم اصلی کارها را دوباره بسنجد.
این ساختمان‌ها از کجا آمده‌اند؟
ساختمان‌های درگیر بخشی از مجموعهٔ Royal Gateway / Caxton Works هستند. گزارش‌ها آن را ساختهٔ شرکت Galliard Construction و تکمیل‌شده در ۲۰۱۸ می‌دانند. یعنی سن مجموعه، تا زمان رویداد، حدود هشت سال بوده است.
این را باید با احتیاط خواند. سازنده‌بودن یک شرکت در پروژه، به‌خودیِ خود دلیل مقصربودنش نیست. گزارشهای موجود علتِ ترک را اعلام نکرده‌اند و ما هم نتیجه‌ای نمی‌گیریم.
مشکل دالِ انتقال در بریتانیا بی‌سابقه هم نیست. Inside Housing از حکم دادگاهی (tribunal) برای رفع نقص در ساختمانی با بتن ترک‌خورده خبر داده و نوشته مسئلهٔ دالِ انتقال گسترش یافته است. جزئیات آن پرونده را در اختیار نداریم و فقط وجود چنین سابقه‌ای را گزارش می‌کنیم.
این ماجرا برای خوانندهٔ ایرانی چه معنایی دارد؟
همهٔ این اتفاق‌ها در بریتانیا رخ داده است. اقدام‌های شورای نیوهام، نقش آتشنشانیِ لندن و اصطلاح‌هایی مثل peer review به چارچوب حقوقی و اداری همان کشور برمی‌گردد. آن‌ها را نباید مقررات لازم‌الاجرای ایران دانست. شواهدی هم در دست نداریم که بگوید در ایران چه نهادی در چنین وضعی چه الزامی دارد.
اما چند درس عمومی می‌شود برداشت کرد. اولی اینکه ترک در عضو باربر موضوعی جداست و باید به مهندس دارای صلاحیت سپرده شود. دومی اینکه در این پرونده ارزیابی سازه چند لایه دارد: پایش، ارزیابی، آزمایش مصالح و بازبینی مستقل. سومی اینکه وقتی بررسی ادامه پیدا میکند، دامنهٔ ساختمان‌های درگیر هم ممکن است عوض شود، همان‌طور که در کنینگ‌تاون از سه به پنج رسید.
اگر در ساختمانی زندگی می‌کنید و ترک یا نشانهٔ غیرعادی دیده‌اید، تصمیم دربارهٔ ایمنی، تقویت یا تخلیه با مهندس دارای صلاحیت و مرجع قانونی است، نه با حدس ساکنان یا نوشتهٔ یک مجله.
پرسش‌های پرتکرار
دالِ انتقال چیست؟
دالی بتنی که بار طبقات بالا را به ستونها یا دیوارهای زیرین منتقل و بازتوزیع میکند. خرابی در آن میتواند چند طبقهٔ بالا را تحتتأثیر بگذارد.
چند ساختمان در کنینگ‌تاون درگیر شد؟
در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ ساکنان سه ساختمان تخلیه شدند. در ۳۰ اکتبر به ساکنان Thanet Tower و Prince Court هم توصیه شد خانه‌ها را ترک کنند و شمار ساختمان‌های درگیر به پنج رسید.
چند خانوار از خانه‌هایشان بیرون رفتند؟
در آغاز حدود ۲۱۱ خانوار از سه ساختمان خواسته شد محل را ترک کنند. گزارش دیگری عدد ۲۱۰ را آورده است. دربارهٔ دو ساختمان بعدی در شواهد عددی نداریم.
چه کسی هشدار داد؟
هشدار از آتشنشانیِ لندن آمد. شورای نیوهام پایانِ روز پنجشنبه از آن باخبر شد.
علت ترک مشخص شده است؟
در گزارشهای موجود علتی اعلام نشده است. شورا ارزیابی جامع و آزمایش مصالح خواسته است.
جمع‌بندی
ماجرای کنینگ‌تاون یادآوری میکند که بخشی از ایمنی ساختمان از چشم ساکنان پنهان است. دالی که بار را جابه‌جا میکند در زندگی روزمره دیده نمی‌شود، اما وقتی ترک بخورد، پای صدها نفر به ماجرا باز می‌شود. هنوز علت ترک، مدت تخلیه و نتیجهٔ بررسی‌ها روشن نیست. آنچه می‌دانیم این است که شورای نیوهام پایش، ارزیابی، آزمایش و بازبینی مستقل خواسته است. هر تصمیمی دربارهٔ طراحی، اجرا و ایمنی چنین سازه‌هایی با مهندسِ دارای صلاحیت و مقرراتِ ملی هر کشور است.
